Ads Elite

Nie wiadomo kiedy zaczęto używać ptasich piór do pisania. Prawdopodobnie używali ich już starożytni Rzymianie, jednak nie ma na to jednoznacznych dowodów. Przed piórami skrybowie używali zaostrzonych trzcin. Najstarszym obrazem na jakim można zobaczyć pióro, jest wizerunek skryby z ok. 546 r.

Pióra hodowanych ptaków były materiałem tanim, łatwo dostępnym, elastycznym i łatwym do temperowania. Najczęściej używano piór łabędzich, indyczych i gęsich. Najbardziej ceniono pióra łabędzie. Jakość pióra zależała od miejsca na skrzydle. Pierwsze było zdecydowanie najlepsze, jednak nie gardzono również drugim i trzecim.  Do pisania nadają się lotki dużych ptaków. Osoby praworęczne powinny używać piór z lewego skrzydła, które wygięte jest w prawo i wygodniejsze do trzymania. Osoby leworęczne odwrotnie.

 W Średniowieczu ścinano końcówki „na tępo”, czyli nadając końcówce pióra prostokątny kształt. Linia pisana takim piórem była szersza i stąd kształt średniowiecznych liter (np. minuskuła karolińska). Pióra zaczęto temperować „na ostro” dopiero w renesansie i dzięki temu zmienił się kształt pisma. 

Pióro przygotowane do pisania miało zazwyczaj usunięte promienie i przypiórek, można powiedzieć, że było „wygolone”. Pióra na początku temperowano specjalnymi, bardzo ostrymi nożykami, które nazywano scalpellum, lub scalprum. Niektóre z tych nożyków miały zakrzywiony kształt i służyły do wydrapywania błędów, oraz przycinania papieru. Zanim jednak pióro zostało przycięte, należało je odpowiednio utwardzić. Oto przepis z Encyklopedii Britannica z 1823 r.

„By utwardzić pióro, które jest zbyt miękkie, wsuń dutkę w gorący popiół, obracaj ją tak długo aż stanie się bardzo miękka, wtedy wyciągnij ją, połóż na kolanie i zgnieć do płaskości przy użyciu rękojeści noża, a następnie palcami przywróć jej kształt owalny. Jeśli masz więcej piór do utwardzenia postaw na ogniu garnek z wodą, dodaj ałun, a gdy woda się zagotuje, zanurz w niej same dutki na minutę, a potem odłóż do wyschnięcia”

Zamiast wody można użyć też gorącego piasku.  

 

Jak ostrzyć pióro.

Odcinamy czubek dutki (1), ścinamy ją z drugiej strony i nacinamy po środku (2), czyścimy środek, ścinamy bardziej (3), ostrzymy (4). 

 

 

Zobacz też film instruktażowy: https://vimeo.com/68078367 

Świeżo przycięte pióro zawsze wypróbowywano na ostatniej stronie rękopisu. Do dzisiaj można znaleźć takie próby w starych rękopisach.

W pewnym okresie zapotrzebowanie na gęsie pióra było tak duże, że do niektórych krajów (np. Anglii) pióra zaczęto importować z zagranicy. Najlepsze miały pochodzić z krajów północnych. Duży popyt na pióra sprawił, że pojawiły się osoby, które zawodowo zajmowały się przygotowaniem i ostrzeniem piór (tzw. quill – dresser). Gotowe pióra sprzedawano w paczkach po kilka sztuk. Można je było nabyć w sklepach z artykułami piśmienniczymi, biurach, księgarniach i drukarniach gazet. W XVII w. pojawiły się przyrządy, które automatycznie przycinały pióra, jednak najbardziej ceniono te przycinane ręcznie. Doświadczony, sprawny pen – cutter mógł przygotować 600 – 800 piór dziennie. Zanim zaczęto produkować stalówki, próbowano obsadzać przycięte końcówki ptasich piór w specjalnych metalowych obsadkach. Jednak ten wynalazek okazał się niezbyt funkcjonalny. 

Stalówki pojawiły się w latach 20 XIX wieku, jednak na początku nie miały one zbyt wielu zwolenników. Pierwsze stalówki nie były najlepszej jakości, skrobały papier, a metal był kruchy i mało elastyczny. Gęsie pióro miało wiele zalet, dlatego używano go nawet gdy stalówki stały się bardziej popularne. Słynny pisarz Charles Dickens do końca pisał ptasimi piórami. Ostatnia firma zajmująca się przygotowywaniem gęsich piór na skalę masową nazywała się „Henry Hill and Sons of Peckhman”. 

W nauce sztuki posługiwania się piórem, zwracano uwagę na szereg różnych rzeczy. Oto garść porad z książki pt. „Przewodnik do wzorów pisma ozdobnego” z 1897 r. 

Pisząc należało siedzieć prosto, pochylając do przodu jedynie głowę. Nie wolno było opierać klatki piersiowej o blat. Całe stopy należało lekko opierać o podłogę. Łokcie miały być wysunięte poza stół, na odległość dłoni. Nie wolno było przyciskać do siebie obu rąk, ani też trzymać ich zbyt daleko od siebie.  Lewa ręka miała przytrzymywać zeszyt, a prawa wraz z przedramieniem miała swobodnie się poruszać. Oczy miały znajdować się 26-31 cm od zeszytu. Sam zeszyt miał spoczywać naprzeciw klatki piersiowej, równolegle do stołu, bez żadnego nachylenia. Poradnik udzielał również ścisłych wskazówek odnośnie trzymania pióra. Palce poza samymi koniuszkami należało trzymać oddalone od pióra, tzn. należało trzymać pióro samymi koniuszkami palców.  Rączka pióra miała spoczywać „przed główną kostką palca wskazującego”. Rączka powinna być nachylona do płaszczyzny stołu pod kątem 45 stopni. Pióra nie wolno było obracać. Ciekawe ilu uczniów stosowało się ściśle do tych wytycznych.

Kaligrafia, oraz posługiwanie się gęsim piórem wymagało dużej wprawy. Uczniowie godzinami uczyli się starannego pisma. Uczący się pisać używał najpierw specjalnego papieru „o niebieskich delikatnych kratkach”, potem papieru listowego o kratkach wodnych, następnie miał używać specjalnych podkładek z liniami. Po dojściu do wprawy można było zacząć używać czystego papieru.

 

Uroda pisma zależała od prawidłowego trzymania pióra. Pióro (stalówkę) należało prowadzić po papierze lekko, bez najmniejszego nacisku. Pióro prowadzone lekko i spokojnie, równo rozprowadzało atrament na papierze. Stalówka nie mogła skrzypieć, zadzierać papieru, ciągnąć włókien, oraz źle rozprowadzać atramentu. Stalówki musiały być dobrej jakości. Autor poradnika polecał firmę SOENNEKENA, która produkowała specjalne stalówki, pozwalające na pisanie pięknych, ozdobnych liter. Kaligrafowane pismo powinno być staranne i przejrzyste. 

„Ze wszystkich pism odręcznych, prawo do przymiotu pisma wyraźnego może sobie rościć w pierwszym rzędzie pismo rondowe, czyli okrągłe”. Pismo rondowe początkiem sięgało XVI w. i naśladowało staromodne pismo łacińskie. Wykonywano nim nagłówki, napisy, tytuły, adresy i dokumenty. Było ono łatwe do opanowania. Poznanie reguł budowy, oraz kształtów zastępowało biegłość ręki i talent. „Rondowe pismo składa się z kresek prostych, prostopadłych, i poziomych, łuków, skrętów i półkoli (...)” 

 

Gdyby ktoś chciał spróbować nauczyć się kaligrafii powinien zajrzeć na stronę:

Kaligrafia.info - polska strona kaligrafii

 

 Źródła informacji:

http://www.kaligraf.eu/pl/gesie-pioro.php http://pl.wikipedia.org/wiki/G%C4%99sie_pi%C3%B3ro http://en.wikipedia.org/wiki/Quill http://www.flick.com/~liralen/quills/quills.html http://sploid.gizmodo.com/how-to-cut-a-goose-feather-into-a-lovely-quill-pen-1649658466  http://medievalwriting.50megs.com/tools/quill.htm http://kem.akszugor.pl/historia-piora-gesiego/ https://www.youtube.com/watch?v=36h1vt-9sss http://www.eszkola-wielkopolska.pl/eszkola/projekty/gimnazjum-ostrzeszow/ges_na_100_sposobow/php/18.php http://www.britannica.com/ 

Ilustracje pochodzą z: „Przewodnik do wzorów pisma ozdobnego” z 1897 r. 

UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii.

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to. Czytaj więcej…

Zrozumiałem